Аңдатпа: Мақалада түсірілім процесінің негізгі кезеңдері мен ерекшеліктері, сондай-ақ бейнематериал дайындаудағы жасанды интеллекттің (ЖИ) рөлі қарастырылады. Автор түсірілім алдындағы дайындық, түсіру және монтаж кезеңдерінің маңызын талдай отырып, ЖИ технологияларының осы үдерістерді оңтайландырудағы мүмкіндіктерін сипаттайды. Атап айтқанда, жасанды интеллект арқылы сценарий құрастыру, кадрларды автоматты өңдеу, дыбысты жақсарту және визуалды эффектілерді қолдану жолдары көрсетіледі. Сонымен қатар, ЖИ қолданудың тиімділігімен қатар, оның шынайылық пен ақпарат сенімділігіне әсері де қарастырылады.
Тірек сөздер: Жасанды интеллект, түсірілім процесі, бейнематериал, видео монтаж, цифрлық технологиялар, медиа, визуалды контент, автоматтандыру, инновациялық тәсілдер, креативті индустрия.
Қазіргі заманда ақпарат тарату тәсілдері айтарлықтай өзгеріске ұшырады. Әсіресе медиа саласында бейнематериалдардың рөлі ерекше артып отыр. Кез келген жаңалық, жарнама немесе әлеуметтік жоба көрерменге көбінесе видео арқылы ұсынылады. Осыған байланысты түсірілім процесін дұрыс ұйымдастыру және сапалы бейнематериал дайындау маңызды міндеттердің бірі болып табылады.Түсірілім процесі – бұл бірнеше кезеңнен тұратын күрделі шығармашылық және техникалық жұмыс. Ол дайындықтан бастап, түсіру және монтаж кезеңдеріне дейін жалғасады. Әр кезеңнің өзіндік ерекшеліктері мен талаптары бар. Бұрын бұл жұмыстар толығымен адам күшімен жүзеге асырылса, қазіргі таңда жасанды интеллект технологиялары бұл процесті жеңілдетіп, жылдамдатып отыр.Жасанды интеллект (ЖИ) – адамның ойлау қабілетін еліктейтін технология. Ол мәтін жазу, бейне өңдеу, дыбысты тазарту сияқты көптеген функцияларды орындай алады. Сондықтан қазіргі медиа индустрияда ЖИ қолдану кеңінен таралуда.Бұл мақалада түсірілім процесінің негізгі кезеңдері қарастырылып, бейнематериал дайындауда жасанды интеллекттің рөлі талданады. Сонымен қатар, оның артықшылықтары мен кемшіліктері де қарастырылады.
Дайындық кезеңі
Түсірілімнің ең маңызды кезеңдерінің бірі – дайындық. Себебі дұрыс жоспарланбаған түсірілім сапасыз нәтиже беруі мүмкін. Бұл кезеңде ең алдымен сценарий жазылады. Сценарий – болашақ видеоны толық сипаттайтын құжат. Онда оқиға желісі, кейіпкерлер, диалогтар және түсірілім орны көрсетіледі.Келесі қадам – локация таңдау. Түсірілім қай жерде өтетіні алдын ала анықталады. Бұл жердің жарығы, дыбысы және жалпы атмосферасы ескерілуі тиіс. Сонымен қатар қажетті құрал-жабдықтар дайындалады: камера, штатив, микрофон, жарық құралдары.Дайындық кезеңінде команда мүшелері де анықталады. Оператор, режиссер, дыбыс режиссері сияқты мамандар өз міндеттерін бөліседі. Осылайша, түсірілім басталғанға дейін барлық жағдай жасалады.
Түсіру кезеңі
Бұл кезеңде негізгі жұмыс жүргізіледі – бейнематериал түсіріледі. Камера арқылы қажетті кадрлар жазылады. Мұнда кадр композициясы, жарық, ракурс және қозғалыс маңызды рөл атқарады.
Түсіру барысында бір кадр бірнеше рет қайталанып түсірілуі мүмкін. Бұл сапалы нәтиже алу үшін қажет. Сонымен қатар дыбыс сапасына да ерекше көңіл бөлінеді. Себебі сапасыз дыбыс видеоны толық қабылдауға кедергі келтіреді.Түсірілім кезінде режиссер барлық процесті бақылайды. Ол актерлердің ойынын, кадрлардың дұрыс түсірілуін қадағалайды. Ал оператор техникалық жағына жауап береді.
Монтаж кезеңі
Монтаж – түсірілген материалды өңдеу кезеңі. Бұл жерде барлық кадрлар біріктіріліп, қажетсіз бөліктер алынып тасталады. Сонымен қатар музыка, дыбыс эффектілері және визуалды элементтер қосылады.Монтаж барысында видеоны көрерменге қызықты ету үшін арнайы эффектілер қолданылады. Мысалы, өтулер (переходтар), түсті түзету (цветокоррекция), титрлар қосу.Бұл кезең шығармашылықты талап етеді. Себебі монтаж арқылы видеоны қызықты әрі түсінікті етуге болады.
Жасанды интеллекттің рөлі
Монтажда : Жасанды интеллект монтаж процесін айтарлықтай жеңілдетеді. Арнайы бағдарламалар автоматты түрде кадрларды талдап, ең жақсы сәттерді таңдай алады. Бұл уақытты үнемдеуге мүмкіндік береді.Сонымен қатар ЖИ видеоны автоматты түрде қысқартып, қажетсіз бөліктерді алып тастайды. Кейбір жүйелер музыка мен эффектілерді де өздігінен қосады.
Сценарийде
Жасанды интеллект сценарий жазуда да қолданылады. Ол белгілі бір тақырып бойынша мәтін құрастырып, идеялар ұсына алады. Бұл әсіресе уақыт тығыз болған жағдайда өте пайдалы.ЖИ көмегімен түрлі жанрдағы сценарийлер жазуға болады: жаңалық, жарнама, әлеуметтік ролик және т.б. Бұл журналистер мен контент жасаушылардың жұмысын жеңілдетеді.
Дыбыс – кез келген бейнематериалдың ажырамас және аса маңызды құрамдас бөлігі. Көп жағдайда көрермен бейненің сапасынан бұрын дыбыстың анықтығына назар аударады. Егер дыбыс түсініксіз, шулы немесе сапасыз болса, тіпті жоғары сапалы видеоның өзі өз әсерін жоғалтады. Сондықтан да дыбысты дұрыс жазу, өңдеу және жеткізу – кәсіби түсірілім процесінің негізгі талаптарының бірі болып табылады.
Түсірілім барысында дыбысты жазу үшін арнайы құралдар қолданылады. Оларға микрофондар (петличка, бағытталған микрофон), дыбыс жазу құрылғылары және аудио интерфейстер жатады. Әрбір құралдың өз қызметі бар және олар түсірілім жағдайына байланысты таңдалады. Мысалы, сұхбат алу кезінде көбінесе петличкалық микрофондар қолданылады, ал ашық кеңістікте бағытталған микрофон тиімді болады.Дыбыс сапасына әсер ететін негізгі факторлардың бірі – қоршаған орта. Желдің дыбысы, көлік шуы, адамдардың дауысы сияқты бөгде дыбыстар негізгі ақпаратты қабылдауға кедергі келтіреді. Сондықтан түсірілім кезінде тыныш орта таңдау немесе арнайы дыбыс оқшаулағыш құралдарды пайдалану маңызды.Жасанды интеллект бұл салада да үлкен рөл атқарады. Қазіргі таңда ЖИ технологиялары дыбысты автоматты түрде тазарту, фондық шуды жою және дауысты анық ету мүмкіндігін береді. Мысалы, арнайы бағдарламалар адамның дауысын бөліп алып, қажетсіз дыбыстарды жоя алады. Бұл әсіресе сыртта түсірілген видеолар үшін өте тиімді.Сонымен қатар, жасанды интеллект дыбысты синтездеу мүмкіндігін де ұсынады. Яғни, мәтінді автоматты түрде дауысқа айналдыратын жүйелер бар. Бұл технологиялар арқылы виртуалды дикторлар жасауға болады. Мұндай дикторлар жаңалық оқуда, жарнамада немесе оқыту видеоларында жиі қолданылады.Тағы бір маңызды мүмкіндік – автоматты субтитр жасау. ЖИ бейнедегі сөйлеуді мәтінге айналдырып, субтитр ретінде қосады. Бұл есту қабілеті шектеулі адамдар үшін де, шет тілін үйренушілер үшін де өте пайдалы.Дыбысты өңдеу кезеңінде де жасанды интеллект кеңінен қолданылады. Ол дыбыс деңгейін теңестіреді, артық үзілістерді қысқартады және жалпы аудио сапасын жақсартады. Бұрын бұл жұмыстарды кәсіби дыбыс режиссерлері ұзақ уақыт бойы қолмен жасаса, қазіргі таңда ЖИ бұл процесті бірнеше минут ішінде орындай алады.Алайда, жасанды интеллект арқылы дыбысты толық автоматтандыру кейбір мәселелерге де алып келуі мүмкін. Мысалы, кей жағдайда дыбыс табиғилығын жоғалтады немесе эмоция жеткіліксіз беріледі. Сондықтан дыбыс өңдеу барысында адам бақылауы әрдайым қажет. Жасанды интеллектті бейнематериал дайындауда қолдану қазіргі таңда медиа саласының дамуына үлкен серпін беріп отыр. Бұл технология көптеген мүмкіндіктер ашып, жұмыс процесін жеңілдетеді. Алайда оның артықшылықтарымен қатар, белгілі бір кемшіліктері де бар.
Ең алдымен, жасанды интеллекттің басты артықшылықтарының бірі – уақыт үнемдеу. Бұрын бірнеше сағат немесе күн қажет ететін монтаж, дыбыс өңдеу, сценарий жазу сияқты жұмыстарды ЖИ бірнеше минут ішінде орындай алады. Бұл әсіресе жаңалықтар саласында өте маңызды, себебі ақпаратты тез жеткізу қажет.Екінші маңызды артықшылық – шығынның азаюы. Көптеген процестер автоматтандырылғандықтан, үлкен команда немесе қымбат құрал-жабдықтар қажет болмауы мүмкін. Мысалы, виртуалды дикторларды қолдану арқылы жүргізуші жалдаудың қажеттілігі азаяды.Үшіншіден, қолжетімділік пен жеңілдік. Қазіргі таңда қарапайым пайдаланушылар да жасанды интеллект құралдарын пайдаланып, сапалы бейнематериал жасай алады. Бұл контент жасауды баршаға қолжетімді етеді.Төртіншіден, сапаны жақсарту мүмкіндігі. ЖИ видеоны автоматты түрде түзетіп, дыбысты тазалап, түстерді реттей алады. Бұл дайын өнімнің кәсіби деңгейін арттырады.Сонымен қатар, креативті мүмкіндіктердің кеңеюі де маңызды артықшылық болып табылады. Жасанды интеллект арқылы ерекше эффектілер, анимациялар және жаңа форматтағы контент жасауға болады. Алайда, жасанды интеллекттің кемшіліктері де жоқ емес. Ең басты мәселе – шынайылықтың төмендеуі. ЖИ арқылы жасалған видеолар кейде нақты өмірдегі оқиғаларға сәйкес келмеуі мүмкін. Бұл жалған ақпараттың таралуына себеп болады.Екінші кемшілік – фейк контенттің көбеюі. Deepfake сияқты технологиялар адамдардың бейнесін қолдан жасап, қоғамда жалған пікір қалыптастыруы мүмкін. Бұл медиаға деген сенімді төмендетеді. Үшіншіден, адам еңбегінің азаюы. Кейбір мамандықтар, әсіресе монтажерлер мен дикторлар, сұраныстан тыс қалу қаупіне ие. Бұл еңбек нарығына әсер етуі мүмкін.Тағы бір маңызды мәселе – этика және жауапкершілік. Жасанды интеллектті дұрыс қолданбау авторлық құқықтың бұзылуына және жалған ақпарат таратуға әкелуі мүмкін.Соңғы кемшілік – технологияға тәуелділік. Егер барлық жұмыс тек ЖИ-ге сеніп тапсырылса, адамның шығармашылық қабілеті төмендеуі мүмкін
Қолданылған әдебиеттер тізімі
- The Pros and Cons of Artificial Intelligence in Journalism – Knowledge and Science Bulletin Board System
(Жасанды интеллекттің журналистикадағы артықшылықтары мен кемшіліктері қарастырылған)
- Artificial Intelligence and the Transformation of the Media System – MDPI журналы
(ЖИ-дің медиа саласына әсері және видеоны өңдеудегі рөлі)
- Can Artificial Intelligence Replace Journalists? – Frontiers in Communication
(ЖИ-дің шектеулері, қателіктері және сенімділік мәселелері)
- Artificial Intelligence and Journalistic Ethics – MDPI
(Этика, жалған ақпарат және жауапкершілік мәселелері)
- AI Video Editing: Pros and Cons – Verge Media
(Бейнемонтаждағы ЖИ-дің артықшылықтары мен креативті шектеулері)
- Artificial Intelligence in Journalism: Adoption and Perception – SAGE Journals
(Журналистердің ЖИ-ге көзқарасы және қолдану тәжірибесі)
Мақала авторы:
Алиасқар Г.Қ
Журналистика мамандығы Алматы қаласы Қазақ Америка университеті
e-mail: gulnaz_aliasqar@mail.ru
